MBB Bolkow BO-105C(B)

Terug


Taak                          taktische verkennings- en ondersteunings helikopter
Totaal in dienst        31
Registraties              B-37 t/m B-83 (niet in volgorde)
Operationeel            augustus 1975 - oktober 2003

In gebruik bij          298, 299, 931 (Bölkow Vlucht) Squadron

Techn. Gegevens:
Lengte:                    11,86m
Leeggewicht:          1150 kg
Motoren:                  2 motoren type Allison 250-C20B

Max. Snelheid:        270 km/u
Kruissnelheid:         245 km/u
Vliegbereik:             570 km zonder extra fueltanks
Rotordiameter:        9,84 m








Ter vervanging van de Piper Super Cub L-21B werden in 1974 in totaal 30 vijfpersoons twee motorige Messerschmitt Bolkow Blohm MBB BO-105C helikopters aangeschaft.
Op 12 augustus 1975 werden de eerste 2 BO-105 helikopters (B-37 en B-38) vanaf de MBB fabrieken in Duitsland overgevlogen en afgeleverd aan de Nederlandse Strijdkrachten. (de bemanningen van deze historische vlucht bestond uit luitenant Daan Rietkerk en stafvlieger kapitein Knechtering, samen met de techneuten sergeant 1 Boudewijn van Zwieten en Jan de Roder.) 

De veelzijdigheid van de Bolkow B-105C helikopter bleek tijdens grote landmachtoefeningen; op elk gewenst terrein konden de machines worden neergezet terwijl de observatie- en verkenningsopdrachten zeer nauwkeurig konden worden uitgevoerd omdat de bemanning de helikopter in de lucht stil kon laten hangen.
Bij de invoering van de Bolkow BO-105C bij de luchtmacht werden de toestellen ondergebracht bij zowel het 298 squadron op Soesterberg als het 299 squadron op vliegbasis Deelen.
De conversie naar de BO-105 vond in de beginperiode plaats bij het 298 squadron, begin 1976 werden de opleidingen ondergebracht bij het 299 squadron op vliegbasis Deelen.
Naast de vlieger bestond de bemanning dikwijls uit een luchtwaarnemer, deze opleidingen vonden plaatst bij de L.L.W.S. (Leger Lucht Waarnemer School) welke ook gevestigd was op vliegbasis Deelen.
Na de opleiding hiervan volgde vervolgens plaatsing bij een operationeel Bolkow squadron.
Tijdens de afleveringsperiode werden per maand twee machines uit Duitsland aan ons land afgeleverd, waarbij de verdeling onder de beide squadrons iedere maand vrijwel gelijk opging.
In april 1978 kon het 1000ste BO-105 vlieguur bij het 298 squadron al worden genoteerd, squadron commandant majoor Piet Droog mocht dit 1000ste vlieguur (met de B-37) op z'n naam zetten.




Vanwege operationele en logistieke redenen bleek het na verloop van tijd efficienter om de helikopters bij 1 squadron onder te brengen. 
Begin mei 1979 verhuisden de resterende BO-105's van het 298 squadron naar het 299 squadron op Deelen.
In tegenovergestelde richting vertrokken de Alouette III helikopters van het 299 squadron definitief naar het 298 squadron op Soesterberg.
Gelijktijdig met de overdracht werd het Alouette III display team van de "Grasshoppers" van 299 squadron  onder het nog op Deelen aanwezig Alouette 3 300 squadron geplaatst.
Vanaf nu was het 299 squadron als enige squadron binnen de luchtmacht met de Bolkow BO-105C uitgerust.
Op 10 maart 1982 bereikte de B-37 als eerste luchtmacht Bolkow het magische aantal van 2000 vlieguren.


De Bolkow BO-105C werden in een egaal donkergroen kleurenschema door de Duitse fabriek MBB afgeleverd.
Met de B-67 als testmachine werd in 1981 het camouflageschema aangepast in een mengsel van bruin met zwart.
In de periode januari 1995 (B-72 was de eerste machine) tot september 1996 (met de B63 als laatste) werden de Bolkows tenslotte voorzien van het laatst gevoerde 3 kleurenschema, officieel bekend als SCAPP(Standard Camouflage Pattern Painting) maar binnen de KLu vaak aangeduid als ACOR(Anti CORrosie). Het 3 kleurenpatroon bestond uit de kleuren bronsgroen, teerzwart en lederbruin. Gelijktijdig met het omspuiten werden de registratie en de KLu roundels in een  kleiner en bijna onleesbaar formaat op de heli's aangebracht.

In 1987 startte de eerste fase van een grootscheepse mid-life upgrading van de BO-105 helikopters. Er vonden ingrijpende aanpassingen plaats bij het upgraden van het instrumentenarsenaal waarbij o.a nachtzichtapparatuur en een doppler navigatiesysteem werden ingebouwd.
De heli's konden nu voortaan ook bij taktische operaties in het donker worden ingezet. Er volgden ook aanpassingen aan de cockpitverlichting en werd een tacan navigatieset, UHF/VHF radioapparatuur en een stabilisatiesysteem "Helipilot" ingebouwd.(dit laatste systeem zorgde voor het in de juiste vliegstand houden van de machine tijdens verstoringen van buitenaf).
In 1989 rolden de laatste aangepaste helikopters bij het Depot Vliegtuig Materieel op Woensdrecht uit de MLU fase; na deze ingrijpende modificaties veranderde men de typeaanduiding van de Bolkow helikopter in BO-105CB.
Een direct gevolg van het toevoegen van de nachtzichtapparatuur en het doppler systeem was dat het 299 squadron een flinke uitbreiding van het takenpakket kreeg met het nieuwe instrument- en night vision goggle vliegen.

Door de afschrijving van de B-73 in 1978 ontstond de behoefte aan een aanvullende machine; deze werd in 1982 gevonden in de vorm van een voormalige KLM BO-105D met de registratie PH-NZH, welke na een grondige inspectie en modificatiebeurt in december 1982 aan de inventaris van het 299 squadron werd toegevoegd. (na de modificatie werd de helikopter aangeduidt als BO-105DB)
Deze Bolkow 105 viel niet alleen op vanwege een andere type aanduiding; in tegenstelling door de originele luchtmacht BO-105's was het interieur van deze helikopter geheel wit gespoten.
Uiterlijk viel deze machine nog op omdat het met langere skids onder de romp was uitgerust dan de overige originele uitvoeringen.
De eerste jaren na ingebruikname bij de KLu werd deze BO-105DB alleen ingezet voor allerlei testdoeleinden.

 

Tijdens de operationele periode ondergingen de Bolkows nog diverse andere grote modificaties.
Zo werden een aantal machines in het kader van de inzet bij de IFOR, SFOR en KFOR vredesoperaties boven Kosovo, Bosnië en Kroatië geheel voorzien van Kevlar kogelvrije bepantsering aan de onderzijde van de cabine en kregen de machines de mogelijkheid tot het uitwerpen van chaff flares (d.m.v. AN/ALE-40 flare dispensers) om eventueel door de vijand afgevuurde geleide raketten te misleidien.
Verdere aanpassingen bestonden uit het aanbrengen van een sling, vergrote skids(of landingpads genoemd)en aanvullende navigatie-apparatuur(GPS). Het gevolg van deze aanpassingen was echter wel dat deze 5 aangepaste machines zwaarder waren geworden dan de rest van de BO-105 vloot.
Gelijktijdig werden de machines, die voor de uitzendingen ter beschikking werden gesteld, geheel egaal wit gespoten.

De type aanduiding werd na deze modificatie gewijzigd in BO-105CB-4 en later een aantal nog in BO-105CB4+(t.b.v. KFOR detachement in Toplicane in Kosovo waar de MBB BO-105's van oktober 1999 tot 1 juni 2000 onder het commando van Multi National Brigade verbleven). 
Op 22 februari 1990 mochten majoor Scheurwater (Commandant 299 squadron) samen met de hoogste baas van het GpLV het 100.000ste vlieguur met een luchtmacht Bolkow BO-105 volmaken.
 


Ook verzorgde het 299 squadron gedurende een aantal jaren de Bolkow BO-105 display vliegprogramma's tijdens de diverse luchtmacht open dagen in de jaren 80 en 90.
In 1990 werden de displaymachines in een zeer fraai rood/wit/blauw kleurenschema gespoten (B-43 en B-44). 



De constatering van scheurvorming in enkele dragende onderdelen van de rompconstructie op 11 oktober 2002 leidde indirect het voortijdige einde in van de operationele dienst van de Bolkow BO-105 bij de Koninklijke Luchtmacht. 
Door de scheurvorming moesten alle helikopters aan de grond worden gehouden en leek de carriere van het toestel vroegtijdig uitgespeeld, helemaal toen in januari 2003 werd besloten het 299 squadron, inmiddels gestationeerd op vliegbasis Gilze Rijen, vroegtijdig op te heffen. 
 
Tegen de verwachtingingen in bleek de rol van de Bolkow BO-105 echter nog niet definitief uitgespeeld.
Omdat de machines nog steeds prima werk verrichtten bij zowel de luchtmacht als tijdens landmachtoefeningen besloot men om 5 exemplaren geheel op te knappen en opnieuw in vliegwaardige status terug te brengen. (registraties B-41, B-44, B-47, B-68 en B-76)
Door de opheffing van het 299 squadron op 13 januari 2003 werd daarom op de valreep tegelijkertijd nog een nieuw BO-105 onderdeel opgericht, het 931 "Bolkow Vlucht"squadron te Gilze Rijen.

Volstrekt tegen de wens van zowel de luchtmacht- als landmachtleiding betekende de zoveelste overheidsbezuiniging op defensie nog in hetzelfde jaar een dikke streep door het voortbestaan van het 931 BV Squadron.
De eenheid moest hierdoor even plotseling als vroegtijdig worden opgeofferd hetgeen het definitieve einde van de Bolkow BO-105 als succesvolle en veilige lichte helikopter bij de luchtmacht betekende.

Tot slot nog een aantal radio call signs waaronder de Bolkow vluchten bij de diverse squadrons werden uitgevoerd;
 
298 squadron:  DORIS.
299 squadron:  ESTHER, RIPCORD, KELLY (testvluchten), DEVIL, HOPPER, EXIT.
931 squadron:  HOPPER, EXIT
De officieel toegekende Nederlandse radio call sign reeks voor de BO-105's liep tussen de PE-BBK (B-37) en PE-BDB (B-80); deze werden echter zelden tijdens vluchtopdrachten gebruikt.

Ter nagedachtenis aan de succesvolle BO-105 periode heeft men de B-42 als poortwachter bij de hoofdingang van vliegbasis Gilze Rijen geplaatst.
De B-37 is sinds februari 2002 opgenomen in de collectie van het voormalig Militaire Luchtvaart Museum (MLM) in Soesterberg. 






overzicht van het simpele maar overzichtelijke cockpitpanel
van een Bolkow BO-105C (B-39); na modificaties in 1985
zou de 
indeling en lay out enigszins worden aangepast
aan o.a de nachtvliegoperaties.





frontaanzicht van de Bo-105C B-45 kort na aflevering
aan de Klu in het voorjaar van 1976;
zoals op de foto goed is te zien was het 
uitzicht voor
de bemanning in de BO-105 cockpit 
dankzij de 
grote voor- en zijramen  uitstekend te noemen.
Een ander opvallend kenmerk waren de grote skids
welke onder de romp waren aangebracht.

Helaas was de B-45 in juni 1994 betrokken bij  het
enige BO-105 ongeval waarbij dodelijke slachtoffers
te betreuren waren.




Twee Bolkow BO-105's van het 299 squadron in formatie
boven de ijsvlakten van het bevroren IJsselmeer tijdens
de elfstedentocht winter in februari 1986. 





Bolkow BO-105C B-69 in de originele afleveringskleuren
met 
het fabrieksvignet nog aangebracht op de rechterdeur.




Het latere zwart bruin/groene 2 tintenschema hetgeen
in begin jaren 80 werd ingevoerd en werd gebruikt tot
aan de uitfasering 
van de Bolkow BO-105 in
oktober 2003.






De wit gespoten B-37 tijdens een missie in VN verband.




een kwartet gemodificeerde BO-105CB4+ op de
flightline van Gilze Rijen in juni 2000 kort na de
terugkomst uit Kosovo waar de heli's van oktober
1999 tot 1 juni 2000 verbleven voor KFOR taken welke
onder het commando van de Multi Nationale Brigade,
gestationeerd op Toplicane, plaatsvonden.