Catalina IVB

Terug

Als er één vliegtuigtype van de Marineluchtvaartdienst moet worden genoemd waarmee deze luchtvaartafdeling zeer succesvol heeft geopereerd dan is het de Consolidated Catalina. 
De vliegboot bleek tijdens een zeer turbulente periode met de 2e Wereldoorlog en de onrustige fase in Nederlands Indié daarna een betrouwbare kameraad die nimmer verstek liet gaan.
Van 1941 tot 1958 voerden de Catalina vliegboten naast gevaarlijke oorlogsmissies ook talrijke humanitaire vluchten uit in zowel Nederlands Indie als later ook vanaf Marinevliegkamp Valkenburg.
Het is dan ook meer dan terecht dat de Catalina in de luchtvaartwereld wordt aangemerkt als een vliegende legende! 

Bij het uitbreken van de 2e Wereldoorlog had de Marineluchtvaartdienst naast de actieve Dornier Do-24 een grote behoefte aan meerdere vliegboten en watervliegtuigen voor het gebruik in Nederlands Indie. Vanwege de positieve ervaringen van andere bondgenoten die al geruime tijd met de Catalina vliegboten waren uitgerust viel de keuze op dit watervliegtuig.
Ruim 1 jaar na de bezetting van ons land door Nazi Duitsland werd in mei 1941 door de aanschafcommissie van defensie vanuit het buitenland een order geplaatst voor de levering van 36 Catalina PBY-5 vliegtuigen.
De watervliegtuigen werden gefabriceerd in de grote bedrijfshallen van Consolidated op vliegveld Charles Lindbergh in San Diego, California.

Op 25 augustus 1941 vertrokken de eerste twee Catalina toestellen vanaf San Diego voor een lange tocht naar Java in Nederlands Indie.
Via Hawaii ging de afleverroute van de Catalina's naar Guam, waarna op Manilla op 3 september de officiele overdracht aan de Marineluchtvaartdienst plaatsvond.
De uiteindelijke bestemming, thuishaven Marinevliegkamp
 Morokrembangan bij Soerabaja, werd op 5 september 1941 bereikt.

Bij de Japanse aanval op Pearl Harbour kwamen ook twee Nederlandse Catalina's, welke op aflevering naar Morokrembangan in de haven lagen afgemeerd, onder vuur te liggen.
Hierbij raakte één Catalina, de Y-68, dusdanig beschadigd, dat het als verloren werd afgeschreven.
Het gevolg van deze offensieve Japanse akties was dat de originele vliegroute via de Stille Oceaan niet meer te gebruiken was en werd voor een langere (maar veiligere) route gekozen via Afrika en Azie.


Kort na het arriveren van de eerste machines in Nederlands Indie werd een vervolgorder geplaatst voor nog eens 12 Catalina's van een modernere (amfibieversie), aangeduid als de Catalina PBY-5A.

 

Tijdens de hevige gevechtshandelingen gingen in de strijd tegen de Japanners 26 Catalina amfibie vliegboten verloren.
Toen door de enorme overmacht van de Jappen de capitulatie een feit werd, vluchtten diverse bemanningen met Catalina's naar Ceylon en Australie om vanuit daar de gevechten onverminderd voort te kunnen zetten. 
Een inktzwarte bladzijde vormde het Japanse bombardement op de tijdelijke thuisbasis Broome in Australie waarbij veel slachtoffers onder het Marinepersoneel vielen.
De materiele schade was ook enorm, er gingen 5 Dornier DO-24 en 4 Catalina vliegboten verloren.

Na het einde van de 2e Wereldoorlog in Azie (augustus 1945) werden ter aanvulling van de oorlogsverliezen 6 Catalina PB2B1, ook aangeduid als Catalina IVB, van de Royal Air Force overgenomen.

Meerdere Catalina aanvullingen voor de MLD bestand volgden in 1946 met 2 Catalina I en 5 Catalina IVA versies en 4 ex Australische machines van het type Catalina VI.

De Catalina vormde na de hektische oorlogsperiode ook tijdens de 1e en 2e politionele acties een belangrijke schakel in de organisatie van de Nederlandse militaire luchtvaart in Indie. 

Toen in december 1949 de soevereiniteitsoverdracht van Nederlands Indie een feit werd, betekende dat ook het einde van het commando van de Marineluchtvaartdienst in de Oost.
De vliegoperaties van de Catalina's werden verplaatst naar Nederlands Nieuw Guinea, waar in Sorong en Biak twee nieuwe thuisbases voor de vliegboten werd gevonden.
Op 12 december 1949 was inmiddels op Morokrembangan het VSQ-7 (7 Squadron)
 voor deze taken opgericht, terwijl VSQ-321 in mei 1949 opnieuw was opgericht.

In zowel 1951 als 1953 besloot men nog eens in totaal 12 extra Catalina's aan te schaffen ter vervanging van de vredesverliezen alsmede de opgevlogen airframes.
Eén van deze vliegboten werd echter nimmer voor vliegoperaties gebruikt en fungeerde als onderdelenkist.
 


Ook in Nederland zijn een aantal Catalina PBY-5 amfibies in gebruik geweest.
De machines kwamen in 1953/54 de Sea Otter vervangen bij VSQ-8 op Marinevliegkamp Valkenburg voor de opsporings- en reddingsdienst OSRD.

Op 13 mei 1958 werd de allerlaatste Marineluchtvaartdienst Catalina vlucht uitgevoerd.
De meeste toestellen werden hierna gesloopt, gelukkig bleef de 16-212 bewaard voor het nageslacht.
Na een tijdlang in Bosbad Hoeven te hebben gestaan werd deze unieke machine in oktober 1982 in de collectie van het Militair Luchtmacht Museum in Kamp Zeist opgenomen.


Dankzij de inspanningen van een aantal enthousiaste luchtvaartliefhebbers kunnen we anno 2014 2015 echter nog steeds genieten van een vliegende Nederlandse Catalina, die in het burgerregister is opgenomen met de toepasselijke registratie PH-PBY.
Het is de oudst vliegende Catalina in de wereld!
De machine is niet ex Marine, maar heeft bij de Amerikaanse Marine en Kustwacht z'n sporen meer dan verdiend.
In de oorlog heeft de Catalina maar liefst 3 U boten weten te vernietigen tijdens patrouilleacties. 
Een echte aanrader!....Het is zelfs voor iedereen mogelijk om een rondvlucht met het toestel te boeken, inclusief een spectaculaire splash and go op het IJsselmeer!
Hopenlijk kunnen we nog lang genieten van deze vliegende legende!






In juli 1950 werden de 5 overgebleven Catalina 
PB-2B-1 vliegtuigen gesloopt op het Marinevliegkamp
Morokrembangan; op de foto poseren een aantal
medewerkers op het circa 5 meter hoge
vleugelgedeelte van een ontmantelde ex Marine
Catalina op Morokrembangan.
foto coll Prudent Staal