Fokker S-14

Terug



In navolging van de succesvolle Fokker S-11 Instructor lesvliegtuigen en na de minder geslaagde ontwerpen van zowel de Fokker S-12 als het S-13 model kwam Fokker in 1950 met de Fokker S-14 Machtrainer.
De gedachtengang achter het ontwerp van deze nieuwe generatie lesvliegtuigen was ingegeven na een grondige studie naar de problemen die vele adspirant jetvliegers ondervonden na het behalen van het vliegbrevet.
Immers, betekende de overgang van een opleidings propeller vliegtuig naar een straaljager niet een wereld van verschil?
De techniek van het vliegen onder hoge snelheid, in combinatie met de bijbehorende eigenaardigheden die het jetvliegen met zich mee brengen en de specifieke vluchttaktieken die een uiterste concentratie en een explosieve handelingssnelheid van de vlieger vergden.

Bij Fokker was men tot de conclusie gekomen dat met het ontwerpen van een lesvliegtuig als tussenstap tussen de propeller- en de jetvliegtuigen in een grote behoefte kon worden voorzien in het veiliger maken van de militaire luchtvaart.
Zoals bekend kenmerkte vooral het begin van de jaren 50 als een periode waarbij ongekend veel (dikwijls fatale) ongevallen met vooral de Gloster Meteor straaljagers plaatsvonden.
Fokker kwam met het Fokker S-14 ontwerp, een jettrainer voor de opleiding van studenten die van de propeller lesvliegtuigen kwamen.
Fokker garandeerde een gebruikers vriendelijke lesmachine, overzichtelijk in de cockpit met als grote voordeel dat de instructeur naast de leerling vlieger zij aan zij in de cockpit werden gesitueerd.
Verder bleek dat de Machtrainer een foutje van de vlieger niet meteen wenste af te straffen; de machine was zeker vergevingsgezind.
En toch viel deze machine, gezien z'n ontwerp en prestaties, onder de categorie jetvliegtuigen!

Hiermee benoemen we meteen de primeur van de Fokker S-14; het was namelijk het allereerste in Nederland ontworpen en gefabriceerde jetvliegtuig.
 
Het prototype van de Fokker S-14, geregistreerd als K-1, maakte met de legendarische Fokker invlieger Gerben Sonderman z'n eerste vlucht vanaf Schiphol op 19 mei 1951.
In tegenstelling tot de latere produktieversies voor de luchtmacht (deze kregen een krachtigere Derwent 8 motor)was het prototype uitgerust met een Rolls Royce Derwent 5 motor.

De fase van de proefvluchten verliep voorspoedig, de verwachtingen bij Fokker voor een goed verkopend produkt waren hooggespannen.
Maar ondanks de uitstekende prestaties van de Fokker S-14 Machtrainer bleven de orders uit.
Reden hiervan was de enorme groei van de Amerikaanse vliegtuigindustrie, deels vanwege de Korea oorlog maar ook vanwege de hulp aan Europa als tegenhanger van de dreigende overheersing van de Sowjet Unie.
In grote getalen werden nieuwe vliegtuigmodellen geproduceerd, waarbij het ontwerp van de Lockheed T-33A T-Bird straaltrainer een geduchte concurrent vormde voor de Fokker S-14.
Deze straaltrainer was immers ook bedoeld voor de opleidingsfase van toekomstige jachtvliegers nadat ze de elementaire training op de propeller vliegtuigen hadden doorlopen!
Als gevolg van de oneerlijke concurrentie welke het Amerikaanse MDAP programma met zich mee bracht (de Amerikanen boden hun bondgenoten flinke hoeveelheden vliegtuigen en ander materieel gratis in bruikleen aan) werd hiermee het lot van de Fokker S-14 bezegeld.

Ter stimulering van de Nederlandse vliegtuigindustrie plaatste de Nederlandse overheid tenslotte een order voor de levering van 20 Fokker S-14 Machtrainers.
Deze lesvliegtuigen waren in eerste instantie bedoeld voor les- en instructiedoeleinden bij de Jacht Vlieg School (JVS);
Een grote rol van betekenis voor de opleiding van luchtmachtvliegers was er echter voor de Machtrainers niet weggelegd.
Deze rol was voor de reeds genoemde Lockheed T-33; in totaal ontving de luchtmacht 60 exemplaren waardoor deze straaltrainer in de jaren 60 tot begin 1972 de ruggegraat vormde voor de opleidingscycles van adspirant jetvliegers.

Kort na de ingebruikname van de Fokker S-14 bij de Koninklijke Luchtmacht, de eerste produktiemachine maakte op 15 januari 1955 de eerste vlucht waarna de eerste twee Machtrainers op 12 augustus van hetzelfde jaar werden afgeleverd, volgde een herverdeling van de Fokker S-14's onder de basisvluchten van vliegbasis Twente, Soesterberg en Eindhoven.
Op deze velden werden de toestellen, ondergebracht in een Fokker S-14 flight, gebruikt voor het beoefenen van instrumentvluchten voor jetvliegers terwijl de machines ook veelvuldig gebruikt werden door de gastvliegers om daarmee hun vliegvaardigheid actueel te houden.
Tenslotte gebruikte men de toestellen vooral in de laatste jaren als liaison kist of boodschappenwagen voor het vervoer van dienstpost en pakketten tussen de diverse vliegvelden.
Onder het luchtmachtpersoneel kregen de vliegtuigen de bijnaam "de Plank", vanwege de opvallend rechte constructie van de vleugelsectie.
Een ander opvallend detail van de Fokker S-14 was de constructie en vorm van de cockpitkap.

De Fokker S-14 vliegtuigen werden vanaf 1955 afgeleverd in een aluminium zilverkleurig jasje, waarbij men gele trainersbanden om de romp en de vleugels , geheel in de toen gebruikelijke Engelse Training Command gevoerde kleuren, had aangebracht.
Rond 1960/1961 werden de gele banden vervangen door opvallende dayglow banden, waarbij ook de neussectie van een band werd voorzien.

Vanwege slijtage werden vanaf 1962 tot in 1967 de Fokker S-14's geleidelijk buiten gebruik gesteld waarbij op 5 september 1967 met de uitfasering van het laatste toestel definitief het doek viel voor de Fokker S-14 bij de luchtmacht. 

Een aantal exemplaren van dit unieke vliegtuig bleef gelukkig bewaard en daarmee gespaard van de slopershamer;
Zo kwam de L-1 in juni 1964 als poortwachter bij de ingang op vliegbasis Twente te staan, ter nagedachtenis aan de nostalgische Fokker S-14 periode van 1956 tot 1964 op deze vliegbasis. 

Verder bleven de L-11 en de L-17 bewaard, beide machines werden behouden voor museumdoeleinden voor presentatie in o.a het Militair Luchtvaart Museum op vliegbasis Soesterberg.
En breng je een bezoek aan het MLM (nu Nationaal Militair Museum)....sta dan zeker even stil bij de nationale trots van de Nederlandse vliegtuigindustrie in de jaren 50; de Fokker S-14, een lesvliegtuig dat voor Fokker helaas in een ongelukkige periode op de markt kwam, maar wel uniek was in z'n soort en als eerste Nederlands ontworpen en gefabriceerde jetvliegtuig een belangrijke en historische rol heeft gespeeld in onze nationale luchtvaartgeschiedenis!  






flightline van 7 Fokker S-14 Machtrainers op vliegbasis
Twente.




een overzicht van het cockpit dashboard van de
Fokker S-14 waarbij 
de leerling en instructeur
naast elkaar zaten.